Arnica: voor kneuzingen of voor kneuzen?

Samen met een tiental andere zwangere vrouwen sta ik in de kleedruimte. De zwangerschapsyoga is net afgelopen, en het omkleden wordt zoals gewoonlijk gebruikt om elkaars zwangerschapsperikelen en opvoedvraagstukken te bespreken.

‘Die van mij is net een ongeleid projectiel,’ zegt een van de meiden, ‘hij botst de hele dag door overal tegenaan. Het arme kind zit telkens vol bulten en blauwe plekken.’

‘Oh, dan moet je arnicazalf kopen,’ reageert een ander, ‘een klein beetje erop smeren en die bulten zijn zo weer weg!’

Een paar andere moeders knikken instemmend, en vertellen vervolgens over de valpartijen die hun kinderen hebben moeten ondergaan.

Ondertussen zette ik snel een notitie van deze tip in mijn telefoon. Het was mijn eerste zwangerschap.

Arnica gel de tuinenSinds de geboorte van mijn zoontje, nu meer dan 5 jaar geleden, heb ik bij ontzettend veel moeders een tube arnicazalf uit de luiertas zien verschijnen wanneer hun kleine zich weer eens bezeerd had.

Op een dag viel mijn blik op een pagina van de Taalvoutjes scheurkalender die bij mijn ouders in huis lag. Het was een foto van de Arnica Gel van De Tuinen, waarop als ondertitel stond: ‘Bij vallen, voor kneuzen’.

Ze bedoelden natuurlijk kneuzingen in plaats van kneuzen, en ik moest hier erg om lachen. Laatst liep ik bij Holland & Barrett en zag dezelfde Arnica Gel staan, warempel nog steeds met dezelfde ondertitel. En besloot het woordgrapje te gebruiken als titel voor dit artikel.

De invloed van arnica op het menselijk lichaam
Arnica montana is een geelbloemige plant die van nature voorkomt in verschillende bergachtige en heidegebieden van Europa en Siberië.

Het voornaamste farmacologisch actieve bestanddeel van arnica, is de stof helenaline en de esters hiervan (Perry et al., 2009; Staneva et al., 2011).

Helenaline behoort tot de sesquiterpeenlactonen, een klasse van organische verbindingen die veel in bepaalde plantensoorten (de zogenaamde composieten) voorkomt. Blootstelling van de huid aan helenaline kan leiden tot contactdermatitis, en consumptie ervan leidt al bij kleine hoeveelheden tot ontsteking en inwendige bloeding van het spijsverteringsstelsel. Helenaline is dus behoorlijk giftig. In zeer kleine hoeveelheden kan helenaline echter ontstekingsremmend werken (Amorim et al., 2013; Chadwick et al., 2013).

Arnica montana

Foto: Arnica montana

De theorie achter arnica als natuurgeneesmiddel
Aftreksels van Arnica montana worden in de homeopathie toegepast als natuurgeneesmiddel bij o.a. kneuzingen, verstuikingen en bloeduitstortingen. De Nederlandse naam voor deze plant, is daarom ook wel Valkruid.

Zoals je in bovenstaande alinea hebt kunnen lezen, kan arnica (door de aanwezigheid van de stof helenaline) juist bloedingen veroorzaken. De homeopathische leer gaat echter uit van het gelijksoortigheidsbeginsel (Similia similibus curentur), dat verwijst naar het idee dat stoffen die bij gezonde mensen bepaalde ziektesymptomen kunnen veroorzaken, een genezend effect hebben wanneer ze – in een sterk verdunde concentratie – worden toegediend aan zieke mensen die gelijksoortige symptomen ervaren. Met behulp van deze sterk verdunde stoffen, zouden homeopathische geneesmiddelen het zelfherstellend vermogen van het lichaam kunnen activeren.

Het zijn deze aannames op basis waarvan de homeopathische leer stelt, dat homeopathische arnica een genezend effect heeft bij verschillende soorten (toekomstig) letsel. Door de doorbloeding te stimuleren, zou arnica het herstellend vermogen van de huid en het onderliggende weefsel bevorderen (Ernst & Pittler, 1998).

In Nederland veel verkochte homeopathische arnica, zijn o.a.:

  • A.Vogel Crème Arnicaforce
  • A.Vogel Arnica complex (druppels)
  • A.Vogel Arnica D6 (druppels)
  • De Tuinen Arnica Gel
  • VSM Arnica montana D6 tabletten (of granules)
  • VSM Arniflor Zalf (of Gel)
  • VSM Arnikind Vallen en stoten gel
  • Weleda Arnica Massageolie
  • Weleda Arnica Zalf

De werkzaamheid van homeopathische arnica
Persoonlijk vind ik het gelijksoortigheidsbeginsel een bijzondere aanname. Ik zou eerder denken dat stoffen die schadelijk zijn voor een gezond persoon, nog veel schadelijker zijn voor een ziek persoon, die immers kwetsbaarder is.

In de volgende alinea kijk ik naar wat er qua wetenschappelijk bewijs bekend is over de werkzaamheid van homeopathische arnica. Hierbij ga ik er dus van uit, dat arnica’s werkzaamheid kan worden aangetoond (of niet) middels gedegen wetenschappelijk onderzoek. En ja, zeg ik maar alvast om allerlei e-mails van fervente homeopathie-aanhangers te voorkomen, ook dit is een aanname.

Ik beperk mij hierbij tot wetenschappelijk onderzoek van de hoogste kwaliteit, namelijk placebo-gecontroleerde klinische onderzoeken en systematische reviews of meta-analyses uitgevoerd op basis van deze onderzoeken.

Homeopathische arnica

Foto: Homeopathische arnica

De invloed van homeopathische arnica op letsel in het algemeen
In 1998 publiceerden Ernst & Pittler een systematische review, die alle tot dan toe uitgevoerde placebo-gecontroleerde klinische proeven naar de invloed van arnica op het genezen van verschillende soorten letsel omvatte.

Zij concludeerden, dat op basis van dergelijk onderzoek niet gesteld kon worden dat homeopathische arnica effectiever is dan een placebo-effect.

Arnica en postoperatieve bloeduitstortingen na een facelift
In een prospectieve studie uitgevoerd door Seeley en collega’s, werd in 2006 een onderzoek gepubliceerd naar het effect van perioperatieve homeopathische arnica montana op het ontstaan van blauwe plekken (ecchymose) veroorzaakt door een facelift.

Er konden geen subjectieve verschillen worden vastgesteld tussen de blauwe plekken van de behandelingsgroep (die voor aanvang van hun facelift homeopathische arnica montana hadden gekregen) versus de controlegroep (die een placebo had gekregen), hetzij door de patiënten noch door de onderzoekers.

Objectieve metingen met behulp van een nieuw computermodel,  vonden geen significant verschil in de mate van kleurverandering, maar wel in de grootte hiervan: patiënten die de homeopathische arnica hadden gekregen, hadden blauwe plekken die kleiner waren in omvang.

Ook Ho en collega’s konden aan de hand van de door hun uitgevoerde systematische review in 2016 geen bewijs vinden dan arnica postoperatieve blauwe plekken of oedeem kon verminderen.


Gerelateerd – De werkzaamheid van valeriaan als kalmeringsmiddel en slaapmiddel


De invloed van arnica op pijnbeleving na verwijdering van keelamandelen
Robertson en collega’s deden onderzoek naar de invloed van homeopathische arnica op pijn veroorzaakt door het verwijderen van de keelamandelen (tonsillectomie). De resultaten van hun onderzoek suggereren dat homeopathische arnica gebruikt na verwijdering van de keelamandelen, een klein maar significante vermindering geeft in de door de patiënt opgegeven pijnscores in vergelijking met een placebo.

Topische arnica tegen pijn, zwelling en blauwe plekken
In 2014 werd een systematische review gepubliceerd van Brito en collega’s naar de invloed van huidsmeersels met arnica op pijn, zwelling en blauwe plekken.

Hieruit concludeerden zij, dat er geen bewijs is voor een werkzaam effect van huidsmeersels met een concentratie aan arnica van 10% (of minder). Volgens hun is meer onderzoek nodig om vast te stellen of een hogere concentratie effectief en veilig zal zijn.

Samengevat: De werkzaamheid van homeopathische arnica als geneesmiddel bij letsel, is nog steeds zeer controversieel. Sterk wetenschappelijk bewijs voor enige effectiviteit is niet te vinden. Mocht er al een effect zijn, dan zal dit zeker geen groot effect zijn – anders was dit allang gevonden.

VSM Arnikind vallen en stoten gel

Over het gebruik van homeopathische arnica bij kinderen!
Aan het begin van dit artikel, vertelde ik dat ik opvallend vaak arnicazalf uit luiertassen heb zien verschijnen. Dit is geen toeval.

Ten eerste omdat kleine kinderen motorisch gezien nog moeten leren en hierdoor vaak kleine ongelukjes hebben. En van arnica wordt nou eenmaal door velen geloofd dat het helpt tegen bulten en blauwe plekken, ondanks het gebrek aan bewijs én ondanks het feit dat er geen enkel gedegen onderzoek gedaan is naar de effectiviteit van homeopathische arnica bij kinderen (Altunç et al., 2007)!

Komen we gelijk bij het ‘ten tweede’. Ik heb moeders vaak homeopathische arnica zien gebruiken omdat het één van de meest gebruikte homeopathische middelen is die gebruikt wordt bij kinderen. Mijn familie- en vriendenkring is hierop blijkbaar geen uitzondering (Crowe & Lyons, 2004; Thompson et al., 2010).

Ten derde kan ik mij erg goed voorstellen dat ouders het idee hebben dat arnicazalf écht werkt. Wellicht omdat ze even vergeten dat wonden zich bij jonge mensen veel sneller herstellen dan bij oude mensen, Wolverine is er niets bij (Gosain & DiPietro, 2004)! De bult die ’s ochtend nog zo groot was als een ei, is bij de avond vaak niet meer dan een blauwe plek, maar dit heeft zeer waarschijnlijk niets met het gebruik arnica te maken.

hulp kind bij ongelukje

Als alleen ‘een kusje erop’ niet voldoende werkt
Toch begrijp ik het massale gebruik van arnica onder ouders wel heel goed. Je kindje heeft na het vallen of stoten immers pijn, en je wilt je hem of haar dan iets te bieden hebben dat troost en pijnverlichting biedt. Een placebo-effect is dan ook prima.

Als alleen ‘een kusje erop’ niet afdoende werkt, kan het opsmeren van een ‘medicijn’ je kleintje soms wel kalm krijgen. Dus koop je misschien wel een zalf of gel die in omhullende termen claimt hierbij te kunnen helpen, want je gaat ook niet je dure gezichtscrème gebruiken. Zelfs als op het product staat dat het ‘voor kneuzen’ is.

Mijn advies? Laat de homeopathische arnica maar in het schap staan, en gebruik indien nodig gewoon wat van een (goede!) billenzalf om kleine kwetsuren mee in te smeren. Niet omdat dit deze kan laten verdwijnen, maar puur als placebo. De meeste billenzalven zien er immers vaak ook uit als een medicijn, en waarschijnlijk heb je hiervan al een exemplaar in je luiertas zitten.

Daarnaast is er voor uitwendige wonden een natuurlijk alternatief dat wél bewezen leidt tot een snellere wondheling, namelijk medicinale honing. Er zijn vrij verkrijgbare medicinale honingzalven te koop die speciaal ontworpen zijn voor gebruik op wonden; voor een overzicht hiervan klik hier!


Bronnenlijst

Amorim, M. H. R., Gil da Costa, R. M., Lopes, C., & Bastos, M. M. (2013). Sesquiterpene lactones: adverse health effects and toxicity mechanisms. Critical reviews in toxicology, 43(7), 559-579.

Altunç, U., Pittler, M. H., & Ernst, E. (2007, January). Homeopathy for childhood and adolescence ailments: systematic review of randomized clinical trials. In Mayo Clinic Proceedings (Vol. 82, No. 1, pp. 69-75). Elsevier.

Brito, N., Knipschild, P., & Doreste-Alonso, J. (2014). Systematic Review on the Efficacy of Topical Arnica montana for the Treatment of Pain, Swelling and Bruises. Journal of Musculoskeletal Pain, 22(2), 216-223.

Chadwick, M., Trewin, H., Gawthrop, F., & Wagstaff, C. (2013). Sesquiterpenoids lactones: benefits to plants and people. International journal of molecular sciences, 14(6), 12780-12805.

Crowe, S., & Lyons, B. (2004). Herbal medicine use by children presenting for ambulatory anesthesia and surgery. Pediatric Anesthesia, 14(11), 916-919.

Ernst, E., & Pittler, M. H. (1998). Efficacy of homeopathic arnica: a systematic review of placebo-controlled clinical trials. Archives of Surgery, 133(11), 1187-1190.

Gosain, A., & DiPietro, L. A. (2004). Aging and wound healing. World journal of surgery, 28(3), 321-326.

Ho, D., Jagdeo, J., & Waldorf, H. A. (2016). Is there a role for arnica and bromelain in prevention of post-procedure ecchymosis or edema? A systematic review of the literature. Dermatologic surgery, 42(4), 445-463.

Perry, N. B., Burgess, E. J., Guitián, M. A. R., Franco, R. R., Mosquera, E. L., Smallfield, B. M., … & Littlejohn, R. P. (2009). Sesquiterpene lactones in Arnica montana: helenalin and dihydrohelenalin chemotypes in Spain. Planta medica, 75(06), 660-666.

Robertson, A., Suryanarayanan, R., & Banerjee, A. (2007). Homeopathic Arnica montana for post-tonsillectomy analgesia: a randomised placebo control trial. Homeopathy, 96(1), 17-21.

Seeley, B. M., Denton, A. B., Ahn, M. S., & Maas, C. S. (2006). Effect of homeopathic Arnica montana on bruising in face-lifts: results of a randomized, double-blind, placebo-controlled clinical trial. Archives of Facial Plastic Surgery, 8(1), 54-59.

Shiffman, M. A. (2012). Arnica montana. In Aesthetic Medicine (pp. 289-294). Springer Berlin Heidelberg.

Staneva, J., Denkova, P., Todorova, M., & Evstatieva, L. (2011). Quantitative analysis of sesquiterpene lactones in extract of Arnica montana L. by 1 H NMR spectroscopy. Journal of pharmaceutical and biomedical analysis, 54(1), 94-99.

Thompson, E. A., Bishop, J. L., & Northstone, K. (2010). The use of homeopathic products in childhood: data generated over 8.5 years from the Avon Longitudinal Study of Parents and Children (ALSPAC). The Journal of Alternative and Complementary Medicine, 16(1), 69-79.

Deel dit via:
Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedinmail
Geplaatst in Schoonheid en Gezondheid Getagd met , ,

Review mijn reviews

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

*